1. Rác thải điện tử toàn cầu trở thành nỗi lo
Theo báo cáo về rác thải điện tử do Liên hợp quốc công bố tháng 3/2024, rác thải điện tử – chủ yếu là kim loại và nhựa đang được thải ra với tốc độ nhanh gấp năm lần so với khả năng tái chế hiện nay. Dự báo đến năm 2030, lượng rác thải điện tử toàn cầu sẽ tăng thêm 30% (82 tỷ tấn).
Đáng chú ý, rác thải điện tử trên toàn thế giới chứa khoảng 4 triệu tấn kim loại thuộc nhóm nguyên liệu thô quan trọng, trong đó nhôm chiếm tỷ trọng lớn. Mặc dù là vật liệu có khả năng tái chế cao nhưng chỉ khoảng 60% lượng nhôm trong rác thải điện tử được tái chế (Năm 2022).
Bên cạnh đó, tại Việt Nam cũng ghi nhận lượng chất thải điện tử phát sinh trong năm 2019 ước khoảng 257.000 tấn, tuy nhiên, chỉ khoảng 17% lượng chất thải này được thu gom và xử lý đúng cách; phần còn lại chưa được quản lý hiệu quả, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng.
2. Tái chế chất thải điện tử: Nền tảng cho sản xuất linh kiện bền vững
Trong bối cảnh ngành điện tử phát triển mạnh mẽ, lượng rác thải công nghệ ngày càng gia tăng, kéo theo nhiều thách thức về môi trường và nguồn tài nguyên, mô hình kinh tế tuần hoàn được xem là cách tiếp cận tối ưu nhằm giải quyết bài toán rác thải điện tử. Circular Production trong kinh tế tuần hoàn là mô hình tối ưu sử dụng tài nguyên, giảm chất thải và kéo dài vòng đời sản phẩm dựa trên 3 nguyên tắc Reduce – Reuse – Recycle. Mô hình này giúp doanh nghiệp sản xuất phát triển bền vững, tiết kiệm chi phí và đáp ứng yêu cầu về môi trường, trách nhiệm xã hội, đồng thời là xu hướng tất yếu trước biến đổi khí hậu và cạn kiệt tài nguyên
Tuy nhiên, theo ông Michael Murphy – Phó Chủ tịch phụ trách tuân thủ kỹ thuật và môi trường của Dell Technologies – việc triển khai kinh tế tuần hoàn đối với rác thải điện tử vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản:
- Cấu tạo của sản phẩm điện tử vô cùng phức tạp, một loại chất thải điện tử có thể chứa tới 60 nguyên tố hóa học khác nhau, khiến quá trình phân tách và tái chế trở nên rất khó khăn.
- Đầu ra cho nguyên vật liệu tái chế vẫn chưa ổn định, trong khi ngành điện tử lại yêu cầu rất cao về chất lượng đầu vào, khiến việc hình thành một chu trình khép kín gặp nhiều thách thức
- Chuỗi cung ứng điện tử hiện nay chủ yếu được thiết kế theo mô hình tuyến tính, gây khó khăn cho việc tái cấu trúc theo hướng tuần hoàn.
- Nhận thức của người tiêu dùng vẫn là một rào cản lớn, khi nhiều người cho rằng sản phẩm tái chế có chất lượng và độ bền kém hơn so với sản phẩm sản xuất truyền thống.
3. Việt Nam nỗ lực nâng cao tái chế rác thải điện tử
Tuy rằng vẫn còn những hạn chế thế nhưng chính phủ Việt Nam cũng đang có những giải pháp nhằm giải quyết tối đa
- Theo quy định hiện hành, chất thải rắn từ ngành thiết bị điện tử thuộc danh mục chất thải nguy hại và phải tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về phân loại, lưu giữ, vận chuyển và xử lý theo Thông tư số 36/2015/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Các cơ sở xử lý, tái chế chất thải điện tử bắt buộc phải có giấy phép xử lý chất thải nguy hại.
- Những năm gần đây, Việt Nam đã bắt đầu đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về rác thải điện tử, đặc biệt sau khi Quyết định số 16/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về thu hồi và xử lý sản phẩm thải bỏ được ban hành.
- Một trong những mô hình tiêu biểu là Chương trình Việt Nam Tái chế – sáng kiến do các nhà sản xuất thiết bị điện tử khởi xướng, chuyên thu hồi và xử lý rác thải điện tử miễn phí. Các thiết bị điện tử sau sử dụng được thu gom thông qua chương trình sẽ được xử lý an toàn, đảm bảo tối đa tỷ lệ thu hồi tài nguyên và tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường theo quy định pháp luật.
- Chương trình thu gom đa dạng các thiết bị điện tử như máy tính, màn hình, điện thoại, máy in, tivi, pin và linh kiện điện tử liên quan, đồng thời hỗ trợ thu gom tận nơi đối với cá nhân và doanh nghiệp phát sinh lượng lớn rác thải điện tử.
4. VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP TRONG CHUỖI TÁI CHẾ ĐIỆN TỬ
Trong bối cảnh các quy định về trách nhiệm tái chế rác thải điện – điện tử (EPR) chính thức được áp dụng từ năm 2025, nhiều doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực điện tử đang từng bước tái cấu trúc hoạt động sản xuất theo hướng bền vững và tuân thủ pháp luật môi trường.Không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng yêu cầu pháp lý, các nhà máy sản xuất linh kiện điện tử còn chủ động triển khai mô hình Circular Production nhằm tối ưu tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao khả năng tự chủ chuỗi cung ứng.
Trên thực tế, nhiều nhà máy tại Việt Nam như SamSung, Foxconn đã áp dụng các giải pháp như:
- Phân loại và thu hồi vật liệu ngay tại nguồn trong nhà máy, tách riêng kim loại, nhựa kỹ thuật và linh kiện có khả năng tái chế để đưa vào chu trình xử lý khép kín
- Sử dụng vật liệu tái sinh (recycled materials) trong sản xuất vỏ linh kiện, khung nhôm và các chi tiết không ảnh hưởng đến độ chính xác kỹ thuật
- Hợp tác với các đơn vị tái chế đạt chuẩn để xử lý bảng mạch, linh kiện hỏng và phế phẩm sản xuất theo đúng quy định về môi trường và an toàn.
Nhiều nhà máy sản xuất linh kiện điện tử đã chủ động sử dụng vật liệu tái sinh và tăng tỷ lệ thu hồi linh kiện sau vòng đời sử dụng. Điều này không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nguyên liệu thô nguyên sinh mà còn hạn chế rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng trong bối cảnh tài nguyên ngày càng khan hiếm.
Tuy nhiên, thách thức trong việc triển khai tái chế rác thải điện tử là nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, an toàn và kỷ luật vận hành. Các công đoạn phân loại, tháo dỡ, thu hồi vật liệu đòi hỏi người lao động không chỉ có tay nghề mà còn phải được đào tạo bài bản về quy trình môi trường, an toàn lao động và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.
Đây cũng là lý do các doanh nghiệp FDI ngày càng ưu tiên hợp tác với các đơn vị cung ứng nhân lực có năng lực quản lý, đào tạo và giám sát lao động theo chuẩn ESG, nhằm đảm bảo hoạt động tái chế không chỉ hiệu quả về mặt kinh tế mà còn bền vững về lâu dài.
Trong quy trình này, GLA HR giữ vai trò là đối tác cung ứng và quản lý nguồn nhân lực cho các nhà máy FDI đạt chuẩn, nơi các quy trình phân loại, thu gom và xử lý rác thải điện tử được triển khai bài bản theo quy định. Thông qua việc kết nối doanh nghiệp với đội ngũ lao động được đào tạo về an toàn, kỷ luật và tuân thủ quy trình môi trường, GLA HR góp phần giúp các nhà máy duy trì hoạt động tái chế ổn định, hỗ trợ chuỗi sản xuất linh kiện điện tử và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững lâu dài.
